Monthly Archives: Μαρτίου 2009

Τα άμφια των Κληρικών

 

1. Στιχάριο. 2. Επιτραχήλιο. 3. Φελώνιο. 4. Ζώνη. 5. Έπιμάνικα. 6. Έπιγονάτιο.

Τα άμφια του Διακόνου

α. Το Στιχάριο. Είναι ποδήρης χιτώνας, κοινός για τους τρεις βαθμούς της Ιεροσύνης με φαρδιά μανίκια. Το χρώμα του είναι συνήθως λευκό, σύμβολο της αγνότητας και της πνευματικής χαράς. Συμβολίζει τη φωτεινή των Αγγέλων περιβολή και το καθαρό και αμόλυντο της ιερατικής τάξεως, καθαρότητα για την οποία οι Λειτουργοί καταξιούνται της θείας Χάρης. Αυτό μαρτυρεί και το Γραφικό χωρίο που λέγουν οι κληρικοί κατά την ένδυση τους: «Αγαλλιάσεται η ψυχή μου επί τω Κυρίω, ενέδυσε γαρ με ιμάτιον σωτηρίου…».
β. Το Οράριο (orare = προσεύχεσθαι). Είναι ταινία υφάσματος, που φέρεται στον αριστερό ώμο, (με τα άκρα ένα εμπρός και ένα πίσω) και γραμμένο σ’ αυτό το Άγιος, Άγιος, Άγιος. Έξεικονίζει τις πτέρυγες των Αγγέλων, εφ’ όσον «οι Διάκονοι… εις διακονίαν αποστελλόμενοι προστρέχουσιν».
γ. Τα Επιμάνικα. Με αυτά, κοινά και για τους τρεις βαθμούς της ιεροσύνης, συγκρατούνται τα άκρα του στιχαρίου μαζί με τα λοιπά ενδύματα του Λειτουργού. Εικονίζουν την παντοδύναμη ενέργεια του Θεού και των Τιμίων Δώρων που προσφέρονται με τα χέρια του Ιερουργού. Γι’ αυτό λέγουν οι κληρικοί όταν τα ενδύονται τα ψαλμικά χωρία: «Η δεξιά Σου Χείρ, Κύριε, δεδόξασται εν ισχύι….» και «Αι χείραι Σου εποίησαν με και έπλασαν με…». Συμβολίζουν και τα δεσμά του Κυρίου με τα οποία δεμένος οδηγήθηκε προς τον Πιλάτο.

Τα άμφια του Πρεσβυτέρου

α. Το Στιχάριο
β. Τα Επιμάνικα
γ. Το Επιτραχήλιο
. Είναι σαν το οράριο, φέρεται στον τράχηλο από τους Πρεσβυτέρους και Επισκόπους και έχει και τα δύο άκρα εμπρός. Εικονίζει την άνωθεν κατερχόμενη χάρη του Παναγίου Πνεύματος. Γι’ αυτό ενδυόμενοι αυτό οι ιερείς και αρχιερείς λέγουν: «Ευλογητός ο Θεός ο εκχέων την χάριν επί τους Ιερείς Αύτου…». Τα κρόσσια που υπάρχουν στο κάτω άκρο του επιτραχηλίου συμβολίζουν τις ψυχές των ανθρώπων του ποιμνίου τους, για τις οποίες είναι υπεύθυνοι και θα λογοδοτήσουν κατά την ήμερα της κρίσεως. Χωρίς επιτραχήλιο καμία ιεροπραξία δεν μπορεί να τελεσθεί.
δ. Η Ζώνη. Η ζώνη την οποία φέρει ο Πρεσβύτερος και ο Επίσκοπος για να συγκρατεί τα άμφια, αποτελεί υπόμνηση της πνευματικής αποστολής και της ευθύνης τους. Συμβολίζει την ετοιμότητα που πρέπει να έχουν για την απόκρουση καθενός εναντίου, κατά την προτροπή του Κυρίου: «Έστωσαν υμών αι οσφύες περιεζωσμέναι και οι λύχνοι καιόμενοι…» (Λουκ. ιβ’, 35).
ε. Το Φελώνιο. Είναι ένδυμα αρχαϊκής μορφής, χωρίς χειρίδες (μανίκια) και φέρεται από την κεφαλή. Συμβολίζει τον άρραφο χιτώνα του Κυρίου και την επίγεια Εκκλησία. Όπως ο χιτώνας είναι άρραφος και ένα τεμάχιο, έτσι πρέπει και η Εκκλησία να είναι ΜΙΑ. Κατά τον Άγιο Γερμανό Κων/πόλεως, το φελώνιο εικονίζει την πορφύρα, με την οποία ενέπαιζαν τον Κύριο μας, γεγονός το όποιο πρέπει να έχει κατά νουν πάντοτε ο πρεσβύτερος.
στ. Το Επιγονάτιο. Είναι ρομβοειδές ύφασμα εξαρτώμενο από τη ζώνη με παράσταση τον Νιπτήρα του Μυστικού Δείπνου ή την Ανάσταση. Το φέρει ο Αρχιερέας και κάθε οφφικιούχος πρεσβύτερος. Εικονίζει το λέντιο με το όποιο ο Κύριος έπλυνε τα πόδια των Μαθητών Του. Συμβολίζει και την πνευματική μάχαιρα, «εν ώ δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού τα πεπυρωμένα σβέσαι… και την μάχαιραν του πνεύματος, ό εστίν ρήμα Θεού» (Εφ. στ’, 16). Κατά τον Άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης, συμβολίζει και τη νίκη κατά του θανάτου και την Ανάσταση του Κυρίου. Γι’ αυτό ενδυόμενοι οι λειτουργοί λέγουν: «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ…».
ζ. Ο επιστήθιος Σταυρός. Εξαρτάται με αλυσίδα από το λαιμό στο στήθος του οφφικιούχου πρεσβυτέρου. Συμβολίζει τον Σταυρό του Κυρίου, αλλά και τον σταυρικό-θυσιαστικό χαρακτήρα της ιερωσύνης.

Τα άμφια του Επισκόπου

α. Το Στιχάριο
β. Τα Επιμάνικα
γ. Το Επιτραχήλιο
δ. Η Ζώνη
ε. Το Επιγονάτιο
στ. Ο επιστήθιος Σταυρός
ζ. Ο Αρχιερατικός σάκκος
. Αυτός αντικατέστησε στην περίοδο της τουρκοκρατίας το πολυσταύριο φελώνιο του Επισκόπου, που έγινε κατ’ απομίμηση του αυτοκρατορικού σάκκου. Διατήρησε όμως το συμβολισμό του φελωνίου, καθ’ όσον ο Αρχιερέας εικονίζει τον Χριστό. Οι κωδωνίσκοι του σάκκου εξεικονίζουν τους δώδεκα κωδωνίσκους του Ααρών και συμβολίζουν το διδακτικό κήρυγμα του Αρχιερέα.
η. Η Ποιμαντική ράβδος. Είναι σύμβολο της ποιμαντικής και πνευματικής εξουσίας του Επισκόπου. Στο άνω μέρος φέρει τον Τίμιο Σταυρό μεταξύ δύο όφεων, για να υπενθυμίζει τη ρήση του Κυρίου «Ιδού εγώ αποστέλλω υμάς ως πρόβατα εν μέσω λύκων» (Ματ. ι’, 16).
θ. Το Ωμοφόριο (μικρό και μεγάλο). Είναι ταινία υφάσματος σταυρουμένη στο στήθος, με τα δύο άκρα το ένα εμπρός και το άλλο πίσω. Συμβολίζει το πλανηθέν πρόβατο που ο Χριστός έφερε επί των ώμων Του. Γι’ αυτό συνίσταται να είναι κατασκευασμένο με μαλλί προβάτου. Μέχρι και την ανάγνωση του Αποστόλου, ο Επίσκοπος φέρει το μεγάλο Ωμοφόριο (το ανωτέρω). Μετά το Ευαγγέλιο και μέχρι το τέλος της Θ. Λειτουργίας φέρει το μικρό Ωμοφόριο (με τα δύο άκρα εμπρός), το όποιο φέρει και σ’ όλες τις λοιπές ακολουθίες.
ι. Η Αρχιερατική Μίτρα. Έχει την αρχή της στην Παλαιά Διαθήκη. Συμβολίζει τον ακάνθινο στέφανο, αλλά και το βασιλικό αξίωμα του Κυρίου, δεδομένου ότι ο Αρχιερέας είναι ζώσα εικόνα του Χριστού στην Εκκλησία Του. Η χρήση της επεκτάθηκε μετά τον 16ο αιώνα.
ια. Το Αρχιερατικό Εγκόλπιον. Εξαρτάται με αλυσίδα από το λαιμό στο στήθος του Αρχιερέα. Καθιερώθηκε το έτος 1856, σαν διακριτικό γνώρισμα του Αρχιερατικού αξιώματος. Συμβολίζει τη σφραγίδα και την ομολογία της πίστεως. Στο ωοειδές σχήμα του εικονίζεται ο Χριστός με το δεξί χέρι ευλογων, και στο αριστερό κρατών Ευαγγέλιο.
ιβ. Τα Δικηροτρίκηρα. Πρόκειται για τις βάσεις με τα δύο και τα τρία κεριά που κρατά ο Αρχιερέας και με τα όποια ευλογεί το λαό. Τα δίκηρα συμβολίζουν τις δύο φύσεις του Κυρίου. Τα τρίκηρα συμβολίζουν την Αγία Τριάδα. Μ’ αυτά σφραγίζει το Ευαγγέλιο κατά την ψαλμωδία του Τρισαγίου Ύμνου και μετά ευλογεί τον λαό.
ιγ. Ο Αρχιερατικός Μανδύας. Φέρεται από τον Αρχιερέα όταν χοροστατεί στις ιεροπραξίες που δεν απαιτείται πλήρης στολή, π.χ. κατά τη διάρκεια του Όρθρου.

Οι Λειτουργοί φορούν «άπασαν» την ιερατική τους στολή κατά τη Θεία Λειτουργία και σ’ ορισμένες άλλες ακολουθίες προσδιοριζόμενες από το «Τυπικό» της Εκκλησίας, όπως στην τέλεση της Προσκομιδής, στον Όρθρο του Μεγάλου Σαββάτου, στον Εσπερινό της Μεγ. Παρασκευής, του Πάσχα και της Πεντηκοστής. Στις άλλες τελετές Μυστηρίων φορούν επιτραχήλιο και φελώνιο ο Πρεσβύτερος, επιτραχήλιο και ωμοφόριο ο Επίσκοπος και στιχάριο και οράριο ο Διάκονος. Σε άλλες ιερές Ακολουθίες ο Ιερέας φέρει μόνο το Επιτραχήλιο.

 

Άνθιμος Γαζής ,Άτλας ή χάρτης […] υδρογείου…1800,-Η Συντήρηση

Ο εντοπισμός και η ταυτοποίηση του εξαιρετικά σπάνιου χάρτη του Άνθιμου Γαζή με τίτλο “Άτλας ή χάρτης […] υδρογείου…” στην Κοβεντάρειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Κοζάνης τον Μάιο του 2008 και η διαπίστωση των εκτεταμένων φθορών του σημαντικού αυτού χάρτη, οδήγησε στην ανάγκη άμεσης συντήρησης και αποκατάστασής του, ταυτόχρονα με την απόκτηση από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστραλίας (NLA) του ομοιότυπου ψηφιακού αντιγράφου υψηλής ανάλυσης από το αντίγραφοπου διαθέτει η NLA στη συλλογή της. Λεπτομέρεια των φθορών του χάρτη.

Τη συντήρηση και αποκατάσταση του Άτλαντα της Κοζάνης ανέλαβε το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης (ΜΒΠ), υπό την ευγενική αιγίδα της αρχαιολόγου διευθύντριάς του Δρ. Αναστασίας Τούρτα, ως προσφορά στη διάσωση και ανάδειξη του σπάνιου αυτού χάρτη του Άνθιμου Γαζή. Οι εντατικές εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης διήρκεσαν τέσσερις μήνες στο εργαστήριο συντήρησης βιβλίου και χαρτιού του ΜΒΠ, από τον συντηρητή βιβλίου και χαρτιού Δρ. ΓιώργοΜπουδαλή και τους συνεργάτες τουσυντηρητές χαρτιού Ανέτα Τσούκα και ΝίκοΜαλακόζη. Ο Άτλας πρώτα φωτογραφήθηκε ψηφιακά στο ΜΒΠκατά μέρη, σε υψηλή ανάλυση και ανακατασκευάστηκε από την επιστημονική ομάδα του ΑΠΘ σε ενιαίο σύνολο ορθής προβολής, με τη μέθοδο της βέλτιστης ψηφιακής προσαρμογής, εξαλείφοντας έτσι τις γεωμε- τρικές αλλοιώσεις της φωτογράφησης και δημιουργώντας ένα ομοιοτυπικό ψηφιακό αντίγραφο του Άτλαντα, που απεικονίζει με ακρίβεια την κατάστασή του πριν τη συντήρηση. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα ψηφιακό αρχείο υψηλής ανάλυσης, ομοιότυπο του χάρτη,με τη λεπτομερή και ακριβή καταγραφή των φθορών.

 

Τα δύο από τα τέσσερα φύλλα του χάρτη,κατά την διάρκεια και πριν της συντήρησης.

Η διαδικασία της συντήρησης:Ο χάρτης πριν την συντήρησή του βρισκόταν σε κατάσταση προχωρημένης φθοράς, κυρίως λόγω της μακροχρόνιας έκθεσής του χωρίς προστασία και των πολλών μικροεπεμβάσεων που έγιναν κατά καιρούς για να στερεωθούν κομμένα ή σχισμένα τμήματα. Το χαρτί είχε σε πολλά σημεία αποκολληθεί από το υφασμάτινο υπόστρωμα, και παρουσίαζε έντονα σημάδια οξείδωσης και αποσάθρωσης, καθώς και έντονη επικάθιση επιφανειακών ρύπων.
Ιδιαίτερα προβληματικά ήταν τα σημεία εκείνα στα οποία τα τέσσερα έντυπα φύλλα ήταν κολλημένα μεταξύ τους.Για τη συντήρηση του χάρτη πραγματοποιήθηκαν οι παρακάτω εργασίες σε χρονική σειρά:

              • Φωτογράφηση
              • Στεγνός καθαρισμός με πινέλο και γόμα.
              • Τοπική προσωρινή στερέωση αποκομμένων τμημάτων.
              • Προστασία της πρόσθιας πλευράς του χάρτη με επικόλληση λεπτού ιαπωνικού χαρτιού (facing).
              • Αφαίρεση του υφάσματος από την πίσω πλευρά του χάρτη με μηχανικό τρόπο.
              • Αφαίρεση της κόλλας από την πίσω πλευρά του χάρτη με μηχανικό τρόπο.
              • Αποκόλληση των τεσσάρων φύλλων από την μεταξύ τους συγκόλληση.
              • Υγρός καθαρισμός και αποξίνωση του χαρτιού.
              • Κολλάρισμα και στέγνωμα.
              • Στερέωση με ταινίες λεπτού ιαπωνικού χαρτιού από την πίσω πλευρά όλων των σχισιμάτων και τσακίσεων,καθώς και συγκόλληση των αποσπασμένων τμημάτων.
              • Αφαίρεση του χαρτιού προστασίας από την τυπωμένη πλευρά.
              • Διορθωτικές επεμβάσεις στη στερέωση και επανασύνδεση των αποκομμένων τμημάτων.
              • Συμπλήρωση των απωλειών του χαρτιού με ιαπωνικό χειροποίητο χαρτί κατάλληλου πάχους, υφής και χρώματος.
              • Τελική ενίσχυση του κάθε φύλλου με την επικόλληση λεπτού φύλλου ιαπωνικού χειροποίητου χαρτιού στην πίσω πλευρά.
              • Ελαφριά πίεση και επιπεδοποίηση των τεσσάρων φύλλων.
              • Κατασκευή ειδικών αρχειακών πλαισίων ανάρτησης και φύλαξης (passepartout)

Ακολούθησε η ψηφιακή ομοιοτυπική παραγωγή αντιγράφων υψηλής πιστότητας.

Ο Άτλας του Γαζή μετά την συντήρηση και αποκατάστασή του στο Μουσείο

 

Βυζαντινού Πολιτισμού στην Θεσσαλονίκη.

Υποστήριξη:
Δρ. Αναστασία Τούρτα, Διευθύντρια ΜΒΠ Θεσσαλονίκης.
Ιωάννα Στεργιοπούλου, Προϊσταμένη Κοβενταρείου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης.
Συντήρηση:Δρ. Γιώργος Μπουδαλής / Ανέτα Τσούκα / Νίκος Μαλακόζης, Εργαστήριο
συντήρησης βιβλίου και χαρτιού, ΜΒΠ.
Φωτογράφηση χάρτη στην αρχική κατάσταση, κατά μέρη: Ανέτα Τσούκα.
Ψηφιακή βέλτιστη ανακατασκευή του χάρτη:Αγγελική Τσορλίνη, Υποψ. δρ. ΑΠΘ.
Χρυσούλα Μπούτουρα, Καθηγήτρια ΑΠΘ.
Ψηφιοποίηση και εκτύπωση συντηρημένου χάρτη:
Colour Consulting Group.
Κείμενο / επιμέλεια:
Ευάγγελος Λιβιεράτος, Καθηγητής ΑΠΘ / Επιστημονικός υπεύθυνος.
Γιώργος Μπουδαλής, Συντηρητής βιβλίου και χαρτιού ΜΒΠ.

Μπορείτε να δείτε περισσότερες πληροφορίες εδώ:

http://cartography.web.auth.gr/Kozani/KOZ_Gaz_Wor.pdf

http://cartography.web.auth.gr/Kozani/KOZ_Gaz_Wor_Cons.pdf

Λέιζερ στην Ακρόπολη!

Παρασκευή, 29 Ιουνίου 2001 εφημερίδα Τα ΝΕΑ»

Η δυτική ζωφόρος του Παρθενώνα μπορεί να μη βρίσκεται στο βρετανικό Μουσείο, όπως τα υπόλοιπα τμήματα της ανάγλυφης διακόσμησης του διάσημου μνημείου, οι επισκέπτες όμως του Ιερού Βράχου δεν μπορούν να τη θαυμάσουν. Αιτία; Η κακή κατάσταση στην οποία βρίσκεται καθώς «υποφέρει» πολύ από τη μόλυνση και τις καιρικές συνθήκες. Εδώ και 25 χρόνια αρχαιολόγοι και συντηρητές δεν έχουν βρει ποια είναι η πλέον κατάλληλη μέθοδος για να συντηρήσουν το ιωνικό κομψοτέχνημα που κοσμούσε τον Παρθενώνα, με αποτέλεσμα να μην εκτίθεται στο Μουσείο Ακροπόλεως.

Μια καινοτόμος μέθοδος, που συντελεί στον καθαρισμό των μαρμάρων μέσω δύο ειδών ακτινοβολίας από λέιζερ, φαίνεται πως θα δώσει όχι μόνον τη λύση στο πρόβλημα που ταλαιπωρεί τους ειδικούς, αλλά θα επιτρέψει και την έκθεση της ζωφόρου ενώπιον των χιλιάδων επισκεπτών του Μουσείου Ακροπόλεως.

Η νέα μέθοδος συνδυάζει τη χρήση της υπεριώδους και της υπέρυθρης ακτινοβολίας, γεγονός που επιτρέπει ομοιόμορφο και ελεγχόμενο καθαρισμό των γλυπτών και εφαρμόζεται εδώ και τρεις μήνες, δοκιμαστικά, στην Ακρόπολη από το Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας. Οι πρώτες δοκιμές πραγματοποιήθηκαν σε γωνιακές συμπληρώσεις (σύγχρονα μάρμαρα), σε άμορφα γλυπτά, σε αρχιτεκτονικά μέλη του Ερεχθείου και του Παρθενώνα και τώρα σε ορισμένα σημεία της δυτικής ζωφόρου, ενώ την περασμένη άνοιξη η μέθοδος εφαρμόστηκε επιτυχώς και σε άγαλμα του Ερμή από την αρχαία Μεσσήνη.

«Η μέθοδος των λέιζερ υπερέχει σε σχέση με άλλες μεθόδους συντήρησης σε τρία κυρίως σημεία», επισήμανε ο διευθυντής του Ινστιτούτου, καθηγητής Κώστας Φωτάκης, κατά τη χθεσινή παρουσίαση της εφαρμογής της μεθόδου στη συνεδρίαση της Επιτροπής Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως. «Πρώτον το μηχάνημα των ακτινών λέιζερ μπορεί να μεταφερθεί στον χώρο που βρίσκεται το μνημείο. Δεύτερον δεν χρειάζεται να γίνει δειγματοληψία για την εφαρμογή της μεθόδου και τρίτον δεν πρόκειται για μία καταστροφική διαδικασία. Παράλληλα είναι ασφαλής καθώς μέσω μιας πολυφασματικής κάμερας μπορούμε να ελέγχουμε τη διαδικασία, γεγονός που βοηθά να μη γίνονται λάθη».

Μέχρι σήμερα οι ακτίνες λέιζερ έχουν χρησιμοποιηθεί στη συντήρηση έργων τέχνης με ιδιαίτερα εντυπωσιακά αποτελέσματα (έχουν ήδη εφαρμοστεί από το 1990 για την συντήρηση πινάκων της Εθνικής Πινακοθήκης και του Μουσείου Μπενάκη), αλλά οι προσπάθειες εφαρμογής τους στον καθαρισμό μαρμάρινων γλυπτών δεν ήταν επιτυχείς, καθώς οι μεν υπέρυθρες ακτίνες καθάριζαν επιλεκτικά ορισμένα μόνον σημεία του πετρώματος, δίνοντάς τους… ένα κιτρινωπό χρώμα, οι δε υπεριώδεις κηλίδωναν το μάρμαρο, δίνοντάς του μια γκριζωπή απόχρωση.

Μαζί με την μη αναστρέψιμη μέθοδο των ακτινών λέιζερ για τη συντήρηση των γλυπτών θα χρησιμοποιηθούν και άλλες τρεις μέθοδοι  της μικροψηγματοβολής («ψεκασμός» με μαρμαρόσκονη), των ροφητικών παστών (με χημικά επιθέματα) και της «αντιστροφής» του γύψου  οι οποίες είναι παλαιότερες, αλλά έχουν κριθεί από τους ειδικούς ανάμεσα από σαράντα ως οι πλέον κατάλληλες για να εφαρμοσθούν μαζί με εκείνη των ακτινών λέιζερ, καθώς συχνά δεν είναι αρκετή η εφαρμογή μίας μόνον μεθόδου για τον καθαρισμό.

«Σκοπός μας είναι να αφαιρέσουμε τη μαύρη κρούστα που καλύπτει σήμερα τα γλυπτά της δυτικής ζωφόρου κυρίως με τη βοήθεια των ακτινών λέιζερ και των άλλων μεθόδων επικουρικά, ώστε να μην έχουμε ένα «ριγέ» αποτέλεσμα», εξήγησε η Ε. Παπακωνσταντίνου, προϊσταμένη του τομέα συντήρησης της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως. «Θα επιδιώξουμε να πετύχουμε έναν συντηρητικό καθαρισμό των γλυπτών, αφαιρώντας την επιφανειακή κρούστα, ώστε να μην ενοχλείται αισθητικά ο επισκέπτης».

Αν και, όπως επισημάνθηκε, «η μέθοδος των ακτινών λέιζερ επιδέχεται βελτιώσεις», επιτέλους οι ειδικοί αποφάσισαν να «αγγίξουν» τα γλυπτά του Παρθενώνα  κάτι που δεν είχε επιχειρηθεί έως τώρα…

Θα το βρείται εδώ:

http://digital.tanea.gr/Default.aspx?d=20010629&nid=4185455

Το μαύρο έκρυβε «θησαυρό»

«Τετάρτη, 4 Οκτωβρίου 2006 εφημαρίδα Τα ΝΕΑ»
ΒΙΚΥ ΧΑΡΙΣΟΠΟΥΛΟΥ
Το «Μαύρο παραλληλόγραμμο» του μεγάλου της ρωσικής πρωτοπορίας Καζιμίρ Μάλεβιτς, που θεωρήθηκε ότι έφτασε στα όρια της ανεικονικότητας, από τη Συλλογή Κωστάκη (εδώ, μαζί με αυτοπροσω-πογραφία του και πορτρέτο της γυναίκας του) κρύβει τα έντονα χρώματα ενός άλλου έργου – κάτω το προσχέδιο από το Μουσείο Στέντελικ του Άμστερνταμ

Μια ακτινογραφία ενός απόλυτα ανεικονικού και αφαιρετικού μαύρου πίνακα στο Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ της Θεσσαλονίκης ανατρέπει διεθνή εικαστικά δεδομένα! Και οδηγεί σε αναχρονολόγηση των έργων του Καζιμίρ Μάλεβιτς, κορυφαίου ζωγράφου της ρωσικής εικαστικής πρωτοπορίας, αλλά και στο συμπέρασμα ότι η Συλλογή Κωστάκη του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη κατέχει το πρώτο και παλαιότερο (διεθνώς) σουπρεματιστικό έργο του.

Η ακτινογραφία, με υπέρυθρη και υπεριώδη ακτινοβολία, του περίφημου «Μαύρου παραλληλόγραμμου» του Μάλεβιτς (λάδι σε καμβά 17Χ 24 εκ., αχρονολόγητο, Συλλογή Κωστάκη, ΚΜΣΤ), που θεωρείται ότι κατάργησε την εικόνα χάριν της ουσίας της τέχνης, έδωσε ενδείξεις κι άλλων χρωμάτων πίσω από το μαύρο, δίνοντας και σαφή στοιχεία για την ύπαρξη άλλου πίνακα κάτω από το «Παραλληλόγραμμο».

Ο κρυμμένος πίνακας εικονίζει ένα άλογο και γράμματα από λέξεις. Ύστερα από έρευνα βρέθηκε προσχέδιό του στη Συλλογή Καρτζίεφ, στο Μουσείο Στέντελικ του Άμστερνταμ. Το προσχέδιο (μολύβι σε χαρτί 7,5 Χ 6,5 εκ.), έργο της αλογιστικής περιόδου του Μάλεβιτς (1913-14), εικονίζει ένα άλογο, ένα πιρούνι στη θέση του αναβάτη, ένα βέλος που σημαδεύει τη λέξη «Μπερλίν» και λέξεις όπως «Zabluzhdenie» («σφάλμα») και «zuby» («δόντια»). Κάτω από τη σύνθεση υπάρχει η επιγραφή «Voina» («πόλεμος») 1914 – προφανώς αναφορά στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με φασματοσκόπηση προσδιορίστηκαν οι χρωστικές που χρησιμοποίησε ο ζωγράφος τόσο στο «μαύρο» όσο και στο υποκείμενο έργο. Το άλογο ήταν κόκκινο, το φόντο κίτρινο, τα γράμματα μοβ.

Ο Μάλεβιτς χρησιμοποιούσε συχνά ζωγραφισμένους καμβάδες για νέα έργα, όπως έχει επιβεβαιωθεί από ακτινογραφίες (Μουσείο Στέντελικ, Γκαλερί Τρετιακόφ, Μουσείο της Αγίας Πετρούπολης, Μουσείο ΜΟΜΑ της Νέας Υόρκης κ.ά.). Το «Μαύρο τετράγωνο», λ.χ., της Γκαλερί Τρετιακόφ, έχει ζωγραφιστεί πάνω σε άλλο έργο του 1915.

«Εκείνο που κάνει το «Μαύρο παραλληλόγραμμο» ξεχωριστό είναι ότι κάτω από τη σουπρεματιστική σύνθεση υπάρχει ένα αλογιστικό έργο του 1914. Επιπλέον σύμφωνα με μετρήσεις δεν φαίνεται να υπάρχει στρώμα σκόνης ή σημαντικός διαχωρισμός μεταξύ των δύο έργων – ένδειξη για τη σχεδόν ταυτόσημη χρονικά δημιουργία τους. Επομένως είναι πιθανό το «Μαύρο παραλληλόγραμμο» της Συλλογής Κωστάκη να είναι το πρώτο ή ένα από τα πρώτα σουπρεματιστικά έργα του Μάλεβιτς» εξήγησε στα «ΝΕΑ» η συντηρήτρια έργων τέχνης, ερευνήτρια – συνεργάτιδα της Tate Gallery του Λονδίνου δρ. Μαρία Κόκορη, που ανέλαβε τη συντήρηση αλλά και την εξαγωγή (σε συνεργασία με την ιστορικό της τέχνης και καλλιτεχνική διευθύντρια του ΚΜΣΤ Μαρία Τσαντσάνογλου) συμπερασμάτων που θα ανακοινωθούν σε διεθνή συνέδρια.

Οι ερευνήτριες τονίζουν πως το «Μαύρο παραλληλόγραμμο» αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μελέτης έργων τέχνης κατά την οποία «η ανάλυση υλικών και τεχνικών συνδυάζεται με την ιστορική έρευνα, σαν κομμάτια του ίδιου παζλ, εξερευνώντας τη σχέση μεταξύ θεωρίας και πράξης».

 

«Σημαντική ανακάλυψη»

«Η ανακάλυψη είναι εξαιρετικά σημαντική, αφενός γιατί αποδεικνύει ότι το Μουσείο κατέχει ένα από τα πρώτα σουπρεματιστικά έργα του μεγάλου καλλιτέχνη, πιθανότατα παλαιότερο του πρώτου «Μαύρου τετραγώνου» του 1915, και αφετέρου διότι μας οδηγεί σε ασφαλή αναχρονολόγηση των πρώτων σουπρεματιστικών έργων, όχι το 1915 αλλά το 1914» υποστηρίζει η διευθύντρια του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Μαρία Τσαντσάνογλου. «Δεν μπορούμε πάντως να βγάλουμε ακόμη ασφαλή συμπεράσματα που να αποδεικνύουν εάν αυτό το έκανε για λόγους ιδεολογικούς ή για λόγους οικονομίας».

Θα το βρειται εδω:

http://digital.tanea.gr/Default.aspx?d=20061004&nid=4474583

 

Η τέχνη της συντήρησης, Μπράντι

«Παρασκευή, 15 Ιουνίου 2001 εφημερίδα Τα ΝΕΑ»
Πριν από τον Τσεζάρε Μπράντι, η συντήρηση έργων τέχνης (έργων ζωγραφικής, γλυπτικής, αρχαίων αντικειμένων αλλά και μνημείων) ήταν μια τεχνική δραστηριότητα. Σήμερα και χάρις σε αυτόν, είναι, όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο Ιταλός καθηγητής Τζιουζέπε Μπαζίλε, «πολιτιστική δραστηριότητα πρωταρχικής σημασίας».

Το βιβλίο «Θεωρία της συντήρησης», που αποτελεί απάνθισμα της εικοσαετούς διδασκαλίας του Μπράντι στο φημισμένο Instituto Centrale del Restauro της Ρώμης, το οποίο ο ίδιος ίδρυσε, κυκλοφορεί πλέον και στα ελληνικά (εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα») σε μετάφραση και επιμέλεια της Ήβης Γαβριηλίδη, συντηρήτριας, που εργάστηκε επί είκοσι χρόνια στην Ιταλία.

«Η έγκληση του Μπράντι για το υψηλό κοινωνικό καθήκον («κατηγορική προσταγή» την ονομάζει αναφερόμενος στον Kant) του σεβασμού και της προστασίας των έργων τέχνης στην ακεραιότητα της μορφής και της ύλης τους, αντιπροσωπεύει ένα βασικό προπύργιο εναντίον του σοβαροτάτου κινδύνου να δούμε όλη μας την ιστορία να μετατρέπεται σε χάρτινο σκηνικό», λέει στα «ΝΕΑ» ο Τζιουζέπε Μπαζίλε, καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης.

Ο οποίος, μαζί με τον Νίκο Ζία, καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και τέως διευθυντή Συντήρησης Αρχαιοτήτων, τη Μαρία Ανταλόρο, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Tuscia και τη συντηρήτρια Ήβη Γαβριηλίδη θα παρουσιάσουν  με τη φροντίδα του Ιταλικού Ινστιτούτου της Αθήνας και των «Ελληνικών Γραμμάτων»  τη Δευτέρα, στις 8 μ.μ., στο Αμφιθέατρο του υπουργείου Πολιτισμού (Μπουμπουλίνας 20) τη «Θεωρία της Συντήρησης» του Τσεζάρε Μπράντι.

«Για την Ελλάδα, η ίδρυση από τον Μπράντι του Instituto Centrale del Restauro και η διδασκαλία του σε αυτό υπήρξε καταλυτική», λέει ο κ. Ζίας που προλογίζει την έκδοση. «Οι Έλληνες πτυχιούχοι, κυρίως της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, που φοιτούν από το τέλος της δεκαετίας του ’50 στο Ινστιτούτο, διδάσκονται επιστημονικές και τεχνικές μεθόδους συντήρησης αλλά και αποκτούν θεωρητικές, αισθητικές ακόμη και ηθικές αρχές για τη συντήρηση».

Στο βιβλίο γίνεται λόγος, μεταξύ άλλων, για τον ακριβή ρόλο της ύλης στο έργο τέχνης, την αποκατάσταση ή όχι της λεγόμενης «δυνητικής ενότητας» του έργου, το ζήτημα του ποιος είναι ο χρόνος που πρέπει να ενδιαφέρει τον συντηρητή (π.χ. η εποχή του, η εποχή δημιουργίας του έργου ή ένα διαχρονικό παρόν όπως εννοείται από την κάθε φορά ξεχωριστή πρόσληψή του από τον καθένα μας), το ζήτημα της ιστορικότητας αλλά και της αισθητικής κατά τη φάση της αποκατάστασης ενός έργου.

Θα το βρείται εδώ:

http://digital.tanea.gr/Default.aspx?d=20010615&nid=4183344

 

Αρέσει σε %d bloggers: