Tag Archives: Xαρτί

Άρθρα για τις φθορές και την συντήρηση του βιβλιακού και αρχειακού υλικού.

Οι τίτλοι των βιβλίων – άρθρων είναι:

 

(Τα άρθρα είναι διαθέσιμα σε μορφή PDF και μπορείτε να τα δείτε κάνοντας κλικ πάνω τους)

conservation bookbinding

Θειικό αργίλιο στην παρασκευή του χαρτιού. (Αυτοκαταστροφή του χαρτιού)

Το εσωτερικό κολλάρισμα των χαρτιών αρχικά γινόταν με άμυλο ρυζιού ή σιταριού και αργότερα με ζελατίνη, ενώ από τις αρχές του 18ου αιώνα γινόταν με ένα διάλυμα ζελατίνης και στυπτηρίας, αργότερα και κολοφωνίου το οποίο καθιστούσε το χαρτί όξινο. Χρησιμοποιούσαν και θειικό αργίλιο, το οποίο παρουσία υγρασίας και νερού διαλύεται, αποσυντίθεται δημιουργώντας υδροξείδια του αργιλίου και θεϊκό οξύ. Η στυπτηρία κάποιες φορές προκαλεί υδρόλυση:

Τα σύγχρονα χαρτιά από ξυλοκυταρίνη κολλαρίζονται σε όξινο περιβάλλον με κολοφώνιο. Επίσης, προστίθεται και θειώδες Αργίλιο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται καθιζήματα.

Το δεκαοκταϋδρικό θειικό αργίλιο,  (χρησιμοποιείται στην χαρτοποιία) , είναι το ποιο κοινό ευδιάλυτο άλας του αργιλίου. Παρασκευάζεται με διάλυση βωξίτη σε θειικό οξύ. Το άλας είναι όξινο σε υδατικό διάλυμα. Σε νερό, το ιόν του αργιλίου σχηματίζει ένα σταθερό υδατοσύμπλοκο,  , το οποίο στην συνέχεια υδρεύεται.

Το θειικό αργίλιο και παρόμοιες όξινες ενώσεις αναμεμιγμένες με υλικά όπως ο πηλός και το κολοφώνιο προσθέτονται στο χαρτί για να βελτιώσουν τα εκτυπωτικά χαρακτηριστικά του. Όμως οξέα διασπούν τις κυταρινικές ίνες του χαρτιού, προκαλώντας έτσι με τον καιρό την αποσάθρωση του χαρτιού. Η βιβλιοθήκη του Κογκρέσου των Η.Π.Α. εκτιμά ότι το 25% της συλλογής της είναι εύθρυπτο επειδή το χαρτί έχει αποσαρωθεί με αυτόν τον τρόπο. Ως εναλλακτική λύση στην παραγωγή χαρτιού έχει προστεθεί η αντικατάσταση του θειικού αργιλίου από μια βασική ουσία όπως το ανθρακικό ασβέστιο.

Μεγάλες ποσότητες θειικού αργιλίου χρησιμοποιούνται στην χαρτοβιομηχανία. Τα τυπογραφικά χαρτιά χρειάζονται την προσθήκη διαφόρων υλικών, όπως είναι ο πηλός και το κολοφώνιο (μια ρητίνη δέντρων), για βελτίωση της ικανότητας του χαρτιού να συγκρατεί το μελάνι χωρίς αυτό να απλώνει. Κολλοειδή αιωρήματα (αιωρήματα εξαιρετικά λεπτών σωματιδίων) πηλού και κολοφώνιου σε νερό θρομβώνονται πάνω στις ίνες του χαρτιού παρουσία θειικού αργιλίου. Όμως το ιόν αργιλίου κάνει τα χαρτιά όξινα, οπότε αυτά με τον καιρό αυτοκαταστρέφονται.

Το θειικό αργίλιο χρισιμοπιήται και στην επεξεργασία των υγρών αποβλήτων της χαρτοποιίας. Σε τέτοια απόβλητα προστίθεται θειικό αργίλιο μαζί με μια βάση, όπως π.χ. υδροξείδιο του ασβεστίου, οπότε σχηματίζεται ένα ζελατινώδες ίζημα υδροξειδίου του αργιλίου.

Κολλοειδή σωματίδια πηλού και άλλων ουσιών προσκολλώνται πάνω στο ίζημα, το οποίο στην συνέχεια διηθείται από το νερό. Η ίδια διαδικασία αποτελεί ένα από τα στάδια καθαρισμού της δημόσιας ύδρευσης. Κατ’αυτήν  τη διαδικασία απομακρύνονται κολλοειδή σωματίδια πηλού και μερικά βακτήρια.

Το υδροξείδιο του αργιλίου είναι επαμφοτερίζον. Με οξέα, το υδροξείδιο του αργιλίου δρα ως βάση, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα υδροξείδια μετάλλων. Η αντίδραση είναι απλός μια εξουδετέρωση.

Με βάσεις, το υδροξείδιο του αργιλίου δρα ως οξύ και σχηματίζει ένα υδροξοϊόν (τετραϋδροξοαργιλικό ιόν, που συνήθως ονομάζεται απλά αργιλικό ιόν).

Η επαμφοτερίζουσα συμπεριφορά του υδροξυλίου του αργιλίου αντανακλά τον εν μέρει μη μεταλλικό χαρακτήρα του αργιλίου.

Βιβλιογραφία:

Ebbing D. D., Gammon S. D., μετάφραση: Κλούρας Ν. Δ., 2002, Γενική Χημεία, έκτη έκδοση, εκδόσεις Τραύλος: Αθήνα.

Πελτίκογλου Β., Σκεπαστιανού Μ., Τζιαμτζή Χ., Χατζιγεωργίου Β., Χούλης Κ., 2000, Διατήρηση και συντήρηση των βιβλιακών και αρχειακών συλλόγων, Παπαχαραλάμπειος δημόσια κεντρική βιβλιοθήκη Ναυπάκτου, Ναύπακτος

Andreas Fatouros

Αρέσει σε %d bloggers: